Karate woordenlijst: Japanse termen vertaald
In elke karatezaal ter wereld wordt in dezelfde honderd woorden geteld en gecommandeerd. Wie ze kent, verstaat elke les, ook in een zaal waar hij nooit eerder kwam.
Gepubliceerd op Door de redactie van Karate Journaal
Waarom Japans
Karate heeft zijn vaktaal meegenomen uit Japan, en die is grotendeels intact gebleven. Dat is geen folklore maar praktisch: de commando’s zijn kort, ze klinken door een zaal heen, en ze betekenen overal hetzelfde. Een karateka die in een vreemde stad meetraint, verstaat de les zonder de taal van het land te spreken.
De uitspraak is voor Nederlandstaligen redelijk toegankelijk. Klinkers klinken kort en zuiver, de u aan het eind van een woord is vaak nauwelijks hoorbaar, en de klemtoon ligt gelijkmatig. Wie de woorden hardop leest zoals ze geschreven staan, komt in de praktijk een heel eind.
Commando’s in de zaal
| Term | Betekenis |
|---|---|
| Rei | Groeten, buigen |
| Seiza | Knielende zithouding |
| Mokuso | Korte stilte met gesloten ogen |
| Yoi | Klaarstaan, gereedhouding |
| Hajime | Beginnen |
| Yame | Stoppen |
| Mawatte | Omdraaien |
| Kiai | De korte kreet bij een techniek |
Standen en verplaatsingen
| Term | Betekenis |
|---|---|
| Dachi | Stand |
| Zenkutsu dachi | Voorwaartse stand, gewicht naar voren |
| Kokutsu dachi | Achterwaartse stand, gewicht naar achteren |
| Kiba dachi | Ruiterstand, gewicht in het midden |
| Heiko dachi | Natuurlijke stand met parallelle voeten |
| Ashi sabaki | Voetenwerk, verplaatsing |
De standen vormen de ruggengraat van kihon en komen in elke vorm terug. Hoe ze geoefend worden en waar de veelgemaakte fouten zitten, staat in het artikel over kihon en basistechnieken.
Technieken
| Term | Betekenis |
|---|---|
| Tsuki | Stoot met de vuist |
| Uchi | Slag, meestal met de zijkant van de hand of de elleboog |
| Uke | Blokkering, opvang |
| Geri | Trap |
| Mae geri | Voorwaartse trap |
| Mawashi geri | Ronde trap |
| Gedan barai | Lage afwerende beweging |
Technieknamen worden samengesteld: een hoogte, een lichaamsdeel en een beweging. Gedan betekent laag, chudan midden en jodan hoog, dus gedan geri is een lage trap. Wie dat systeem doorheeft, kan de meeste namen zelf ontleden. De vormen waarin ze samenkomen, staan in het artikel over kata en hun opbouw.
De vaktaal is geen drempel maar een kortere weg: drie woorden vervangen een zin van tien.
Graden en rangen
| Term | Betekenis |
|---|---|
| Kyu | Graad onder de zwarte band, aftellend |
| Dan | Graad vanaf de zwarte band, optellend |
| Obi | Band, gordel |
| Gi of dogi | Trainingspak |
| Dojo | Oefenruimte, letterlijk de plaats van de weg |
| Sensei | Leraar |
| Sempai | Oudere of hogere leerling |
Hoe die graden zich tot elkaar verhouden en wat een examen vraagt, staat in het artikel over kyu- en dangraden. De omgangsvormen die bij die rangorde horen, staan in het stuk over etiquette in de dojo.
Tellen
Tellen gebeurt in vrijwel elke zaal in het Japans, van ichi tot ju: ichi, ni, san, shi, go, roku, shichi, hachi, ku, ju. Dat is voor de meeste beginners de eerste rij woorden die blijft hangen, simpelweg omdat hij tientallen keren per les langskomt.
Verder komen er per school eigen woorden bij, vooral rond de vormen en de wedstrijdvormen. Die staan beschreven in de dossiers per school, te beginnen bij de vergelijking van karatestijlen en het overzicht van de wedstrijdvormen in karate.
Hoe je de woorden onthoudt
Niemand leert deze lijst uit het hoofd, en dat hoeft ook niet. De commando’s blijven vanzelf hangen doordat ze elke les tientallen keren vallen; de technieknamen komen er langzamer bij, en de standen zitten er meestal na een graad of twee in. Wat helpt, is het systeem doorzien: bijna elke techniek heet naar de hoogte, het lichaamsdeel en de beweging, in die volgorde.
Wie toch iets wil oefenen, neemt de rij telwoorden en de vier of vijf commando’s die het vaakst vallen. Daarmee is een les te volgen, en de rest komt uit de herhaling. Een lijstje van twintig woorden op papier, één keer per week doorgenomen, is voor de meeste beginners meer dan genoeg.
Schrijfwijze en uitspraak
De Japanse woorden worden in het Westen in Latijns schrift geschreven, en daarbij bestaan meerdere systemen. Dezelfde techniek kan daardoor als geri of als keri gespeld staan, en dezelfde stand als dachi of tachi. Beide zijn correct: het gaat om hetzelfde woord, waarvan de eerste klank verandert door zijn plaats in de samenstelling.
Voor een lezer betekent dat vooral: schrik niet van een afwijkende spelling in een ander boek of op een ander toernooiblad. Wat vaststaat is de betekenis, en die is in elke school dezelfde.