Dojo-etiquette: de gedragsregels in de zaal
De omgangsvormen in een dojo lijken van een andere eeuw. Bijna allemaal zijn ze ontstaan uit een heel praktisch probleem: dertig mensen, harde vloeren, en snelle bewegingen.
Gepubliceerd op Door de redactie van Karate Journaal
Groeten als schakelaar
De groet bij het betreden van de zaal, aan het begin van de les en bij elke partner is het meest zichtbare gebruik van karate. Het is geen eerbetoon aan een persoon maar een schakelaar: vanaf de groet gelden andere regels dan in de gang. Er wordt niet meer over andere dingen gepraat, er wordt niet meer langs elkaar heen gelopen, en er wordt geluisterd naar een enkele stem.
Voor wie uit een sport komt waar dat losser gaat, voelt dat aanvankelijk stijf. Na een paar weken blijkt het vooral rust te geven: de zaal is een plek met een duidelijk begin en einde, en dat scheelt in een sport waar afgeleide aandacht direct tot een blauwe plek leidt.
De regels die over veiligheid gaan
- Sieraden af, ook ringen en horloges: ze halen huid kapot bij de eerste greep.
- Nagels aan handen en voeten kort, want de meeste kleine verwondingen in karate zijn krassen.
- Niet zonder toestemming voor of achter langs een oefenend paar lopen.
- Wie te laat is, wacht aan de rand tot de leraar hem in de zaal roept.
- Bij pijn of duizeligheid meteen stoppen en het melden, ook midden in een oefening.
Deze vijf punten gelden in vrijwel elke zaal ter wereld, in welke stijl dan ook. Ze hebben niets ceremonieels: ze bestaan omdat er anders binnen een maand iemand geblesseerd raakt. Waar in de training die risico’s zitten, staat beschreven in het artikel over de vormen van kumite.
Vrijwel elke regel in een dojo is ooit een ongeluk geweest dat men niet nog een keer wilde meemaken.
De regels die over de groep gaan
Een tweede groep gebruiken heeft met samenwerken te maken. De hogere graden staan vooraan zodat de rest kan meekijken. Er wordt gewerkt met de partner die je krijgt, niet met de partner die je kiest. En correcties van een hogere graad worden aangenomen zonder discussie, ook als je het er niet mee eens bent: uitleg vragen kan altijd na de oefening.
Dat laatste is voor volwassenen soms wennen, en het heeft een reden. In een zaal waar dertig mensen tegelijk bewegen, is een discussie midden in een oefening een onderbreking voor iedereen. De ruimte om vragen te stellen is er wel, alleen op een ander moment. Hoe die momenten in een les vallen, staat in het stuk over de opbouw van een training.
Kleding en verzorging
Een schoon pak, schone voeten en een schone band zijn geen formaliteit maar een kwestie van hygiëne in een zaal waar mensen elkaar aanraken. Blote voeten zijn de norm; wie op weg naar de mat door de kleedkamer loopt, doet dat op slippers. Voetschimmel is de meest voorkomende kwaal van elke vechtsportzaal, en ook de makkelijkst te voorkomen.
De band wordt niet gewassen, in de meeste tradities uit gewoonte en niet uit bijgeloof. Welke pakken en banden er in omloop zijn, staat in het artikel over het kiezen van een karatepak.
Wat je als bezoeker doet
Wie komt kijken, blijft aan de rand, houdt schoenen aan buiten de mat en zet zijn telefoon weg. Filmen gebeurt alleen na toestemming, zeker bij jeugdgroepen. Wie na afloop een vraag heeft, wacht tot de groet is geweest: dan is de zaal weer een gewone ruimte en heeft de leraar tijd.
Voor ouders die voor het eerst bij een jeugdles zitten, geldt hetzelfde met een extra punt: aanmoedigen vanaf de kant leidt kinderen af en werkt vrijwel altijd averechts. Wat er in zo een groep gebeurt, staat beschreven in de rubriek over karate voor kinderen en in het artikel over het kiezen van een club.
Wanneer een regel geen regel is
Niet elke gewoonte in een zaal is een voorschrift. Sommige gebruiken komen uit de traditie van een school, andere uit de voorkeur van een leraar, en weer andere zijn per ongeluk ontstaan en nooit meer veranderd. Dat onderscheid is nuttig, want het voorkomt dat iemand een lokale gewoonte voor een universele wet aanziet.
De vuistregel: alles wat met veiligheid en hygiëne te maken heeft, geldt overal. Alles wat met volgorde, opstelling en aanspreekvormen te maken heeft, verschilt per zaal. Wie ergens te gast is, kijkt de eerste tien minuten naar wat de anderen doen en volgt dat, en vraagt de rest na afloop.