Karate banden: kyu- en dangraden uitgelegd
De gekleurde band is een uitvinding van nog geen eeuw oud, bedacht om een lange weg in behapbare stukken te delen. Dat is nog steeds waar hij voor dient.
Gepubliceerd op Door de redactie van Karate Journaal
Kyu en dan
Het gordelsysteem valt in twee delen uiteen. De kyu-graden lopen aftellend naar de zwarte band toe: hoe lager het getal, hoe hoger de graad. Daarna beginnen de dan-graden, die weer optellen. Iemand die begint is doorgaans tiende of negende kyu; de zwarte band is eerste dan, en daarna gaat het verder.
Dat systeem is niet zo oud als het lijkt. Het komt uit het Japanse onderwijs van de vorige eeuw en werd door karate overgenomen omdat het een probleem oploste: zonder tussenstappen duurt de weg naar een zichtbaar resultaat jaren, en dat houdt bijna niemand vol. De kleuren zijn dus in de eerste plaats een leerplan.
De kleuren
Er bestaat geen wereldwijde standaard. De meeste scholen werken met wit, geel, oranje, groen, blauw, bruin en zwart, vaak met tussenstappen die met een streep worden aangegeven. Andere organisaties hanteren een eigen volgorde. Een band uit de ene school zegt daardoor niet automatisch iets in een andere zaal.
Wat wel overal geldt, is dat de bruine band de laatste kyu-graden markeert en dat de zwarte band niet het einde is maar het begin van het eigenlijke leren. Hoeveel kata en technieken per graad worden gevraagd, hangt af van de stijl: de verschillen daartussen staan in de vergelijking van karatestijlen.
De zwarte band betekent niet dat iemand is uitgeleerd. Hij betekent dat de basis er zo in zit dat er les over kan worden gegeven.
Wat een examen vraagt
Een kyu-examen bestaat vrijwel altijd uit drie of vier delen. Er is kihon, waarin losse technieken op commando worden uitgevoerd. Er is een kata die bij de graad hoort. Er is een vorm van kumite, afgesproken of vrij, afhankelijk van de graad. En in de contactscholen komt daar conditie bij, meestal aan het einde en meestal zwaar.
Het examen kijkt niet naar perfectie maar naar de vraag of iemand het niveau van zijn nieuwe graad aankan. De basistechnieken die daarbij aan bod komen, staan beschreven in het artikel over kihon en basistechnieken en de vormen in het stuk over kata en hun opbouw.
Hoe lang duurt het
De eerste graden gaan snel, soms elke drie of vier maanden. Daarna wordt de afstand groter: tussen de hoogste kyu-graden en de zwarte band zit bij twee trainingen per week doorgaans een jaar of meer. In veel organisaties gelden minimale wachttijden en een minimum aantal trainingen, juist om te voorkomen dat iemand doorschuift zonder de uren te hebben gemaakt.
Wie zich afvraagt of hij op schema ligt, stelt de verkeerde vraag. Het tempo verschilt per persoon, per lichaam en per hoeveelheid tijd, en de meeste zalen laten iemand pas opgaan wanneer hij klaar is. Wat een club daarover afspreekt, hoort bij de vragen uit het artikel over het kiezen van een club.
Waarom graden ook nadelen hebben
Een gordelsysteem stuurt aandacht, en dat kan verkeerd uitpakken. Wie voor de band traint, oefent wat gevraagd wordt op het examen en laat de rest liggen. In zalen waar veel examens zijn, ontstaat soms een groep die veel vormen kent en weinig afstandsgevoel heeft, omdat dat laatste zich moeilijker laat aftekenen op een formulier.
De tegenhanger is er ook: een graad geeft houvast en maakt zichtbaar dat er iets gebeurt in een sport waar vooruitgang traag is. Wie het systeem gebruikt als kalender in plaats van als doel, heeft er het meest aan. Hoe die weg begint, staat in het artikel over lid worden van een karateclub.
Een graad meenemen naar een andere zaal
Wie verhuist en in een nieuwe zaal begint, neemt zijn graad niet automatisch mee. Binnen dezelfde organisatie is dat meestal een formaliteit, maar tussen scholen ligt het anders: een groene band in de ene stijl kent technieken die in de andere pas later komen, en omgekeerd. De meeste leraren lossen dat praktisch op door iemand een tijdje mee te laten draaien en dan te bepalen waar hij staat.
Dat kan betekenen dat iemand tijdelijk een lagere band draagt, en dat voelt onprettig terwijl het zelden iets zegt over zijn niveau. Wie het als een herstart ziet, wint er meestal bij: de basis wordt opnieuw scherp gesteld, en dat is voor de meeste karateka na een paar jaar geen overbodige luxe.